Умерших три други Литвы родом...
akno
zmicierbielapol

"На месте сего храма,
въ бывшей здесь дубовой роще,
въ половине XIV века, приняли
мученическую кончину за
Православную Христианскую
веру сии святые Мученики
Литовские, Виленские
Чудотворцы,
Антоний, Иоанн и Евстафий"

Існуе меркаванне, што дуброва, дзе прынялі смерць віленскія мучанікі Іаан, Антоній і Яўстафій, з'яўлялася сакральным гаем, дзе ўшаноўвалі багоў і прыносілі ахвяры. Чаму іх пакаралі менавіта там? Вядома, што яны раней былі паганцамі: "Тии бяху от места Литовьскаго, огню и тии служаще, подобно другым съплеменным своим". Ці маглі яны раней наведваць дуброву і ўшаноўваць багоў? А пасля былі пакараныя там за тое, што адышлі ад веры продкаў.

Чытаць болей...Collapse )


З новым годам, з новым шчасцем!
Tajmanava
zmicierbielapol
"З новым годам, з новым шчасцем!" Раней лічыў, што гэта тыповая савецкая віншавальная формула, але, як высвятляецца, не толькі не савецкая, але тутэйшая рытуальная.

У зборніку П.Шэйна "Беларускія народныя песні..." (СПб, 1874 г.) у раздзеле "Дажынкавыя песні" на с.212 надрукавана "рацея", якая была запісана ў Чашніках. Гэта малітва, зварот да Бога ў момант, "як дзеўка хлеб віншует":

"Благослови, Божа, ў каморы, ў оборы и ў поли и ў гумнѣ и дай уродзай зямли, дожжу; суши, грады, чары, насылання, ўси чартоўскіе дзѣла оддаляй, а зробь добра и милосць отъ Бога. Виншую васъ новымъ годымъ, новымъ счасццемъ. Дай, Божа, гэты годъ провесць у корысцы, ў радосци и ў добрымъ здороўѣ".

Па сваёй форме і сутнасці яна нагадвае паганскія малітвы пра ўраджай і дабрабыт. Іх ужо цытаваў раней.

Аднак хацелася б на іншае звярнуць увагу. У тэксце яскрава прысутнічае навагодні матыў. Тэма новага ўраджаю спалучаецца з новым годам. На першы погляд падаецца дзіўным спалучэнне, але калі прыгадаць, што з канца 15 стагоддзя ў праваслаўным асяроддзі новы год зацвярджаецца 1 верасня, то тады няма ніякай супярэчнасці, усё лагічна і зразумела. Гэта якраз перыяд, калі збіралі ўраджай, ладзілі Дажынкі. І, як бачыце, ужо тады было вядомае "цяперашняе" навагодняе віншаванне.

Усіх віншую з Новым годам, з новым Шчасцем!



Як бы мы спраўлялі Дзяды на Марсе?
дзед
zmicierbielapol
Як бы мы спраўлялі Дзяды на Марсе? Вось такое пытанне нядаўна пачуў. І паспрабую паразважаць на гэтую тэму. Пытанне зусім не вар’яцкае і не дзівацкае. Я ўпэўнены, што праз пэўны час, у перспектыве яно будзе актуальным. Калі паглядзець, то ўжо сёння ўсё мацней гучыць тэма калоній на Месяцы ці Марсе, і падобныя ідэі рана ці позна рэалізуюцца. Ды і сёння агучанае пытанне актуальнае, бо прысутнасць людзей на арбіце – гэта ўжо штодзённая з’явы нашага часу. Як касманаўт спраўляе (ці спраўляў бы) Дзяды, калі быў бы прыхільнікам этнічнай Традыцыі, спавядаў сучаснае паганства?

На мой погляд, Дзяды на “Марсе” мы можам сабе ўявіць, бо мы добра ведаем, як святкуецца на Зямлі. І гаворка ідзе не пра знешнія атрыбуты, але пра сутнасныя рэчы. Акрамя таго, каланісты на іншай планеце ў пэўным сэнсе будуць сабе паводзіць, як каланісты на іншых кантынентах. Тут будуць працаваць тыя ж механізмы і працэсы, якія адбываліся ў часы індаеўрапейскага рассялення (індаеўрапейскае грамадства сёння з’яўляецца галоўным рухавіком засваення касмічнай прасторы).

Чытаць болей...Collapse )

Дзяды на курганах
дзед
zmicierbielapol
У мінулыя гады традыцыйна збіраліся на Дзяды на курганах у Барысаве, але сёлета ўпершыню наведалі курганныя пахаванні ў лесе ў ваколіцах горада (прыблізна ў 5 км). У літаратуры пра іх згадак не сустракаў, але ахоўная шыльда ёсць, аднак без якой-небудзь інфармацыі. Проста "курганы" ды ўсё. Прыгадаў, што ў адной з вёсак, якая знаходзіцца адносна недалёка, запісаў паданне пра тое, што ў нейкіх курганах Напалеон закапаў золата. Мяркую, што меліся на ўвазе якраз гэтыя насыпы.

Курганы моцна ўразілі! Некалькі вялізных, вакол якіх і сёння бачны ровікі. Яны велічна ўзвышаюцца над іншымі курганамі. Шкада, што здымкі не перадаюць гэтага. Курганаў даволі шмат. Цікава, да якога паселішча яны адносіліся? На першы погляд, яно мусіла быць не маленькім. У той жа час, побач няма ракі.

І тут таксама заўважыў характэрную асаблівасць: курганы размяшчаюцца на пагорках. Ідуць насыпы, пасля нізіна - нічога няма, зноў пад'ём - і бачны курганы. Бліжэй да неба. Дзяды жывуць на нябеснай гары.

У курганах лісіцы нарылі шмат норак. Ёсць і нямала скарбашукальніцкіх ямаў. На дзіва нават тут прыйшлося папрацаваць і назбіраць смецця.

Пашанцавала з надвор'ем, калі аглядалі і прыбіралі курганы. Хоць было ўсё дужа вільготнае, але вогнішча наверсе самага высокага кургана распалілі адразу. Ушанавалі дзядоў. Уразіла незвычайная цішыня. Нават ветру не было зусім. І калі запалілі агонь, то дым ішоў уверх, а пасля ў бакі, нібыта ў туман хаваючы лес. А праз пэўны час, калі прыйшла цемра, абрынулася залева. Якраз у гэты час мы і сыходзілі.



Яшчэ здымкі + панарамыCollapse )

Крыўцоў пасад у Полацку. Сакральная тапаграфія
akno
zmicierbielapol
Калі хто чытаў артыкул спадара Лобача "Да пытання аб сакральнай тапаграфіі старажытнага Полацка", той, напэўна, ведае пра асноўныя сакральныя мясціны крыўскай сталіцы: сутокі рэкаў Палаты і Дзвіны, на якіх узвышаецца Верхні замак з Сафійскім саборам (а раней мо было і свяцілішча), крыніцай, Барысавым камянём, ахвярнікам; Валова азярына, на берагах якой некалі нібыта былі "святыні Перуна і Бабы Ягі", а сама назва паказвае на Воласа/Вялеса.

У сваім артыкуле спадар Уладзімір адзначае: "Характэрна, што і ва Уладзіміры на Клязьме, капішча Вялеса/Воласа існавала па-за межамі ўласна горада, у яго бліжэйшых ваколіцах, дзе пазней быў заснаваны Мікольскі-Воласаў манастыр". І тут можа таксама быць яшчэ адна цікавая паралель з Полацкам, у якім ёсць яшчэ мясціны, што адносяцца да сакральнай тапаграфіі горада.

У XVI ст. на левабярэжжы Дзвіны ўзгадваецца "Крыўцоў пасад". Археалагічныя даследаванні, як адзначае Дзяніс Дук, паказваюць, што частка пасада была заселена ўжо ў Х - ХІІІ стст., а частка - ад XV ст. Даследчык піша, што на тэрыторыі Крыўцова пасада «над ручаём», на захад ад Слабод да Вострава, размяшчаліся Чортаў завулак «на гары», каля яго пралягала вул. Чортавая, апошняя – насупраць царквы Святога Міколы (упершыню згадана пад 1552 г. у «месте». Гэтая царква Святога Міколы была размешчана на гары (надпоймавая тэраса), праз рад забудовы ад р. Дзвіны. Размяшчэнне царквы св. Міколы каля вул. Чартовай выглядае далёка не выпадковым, калі ўлічыць факт суаднясення культа Св. Міколы і Вялеса, які ў народных уяўленнях мае розныя іпастасі, у т. л. «нячыстага», «чорта» (гл. с. 35).

Дарэчы, калі не памыляюся, то ўпершыню сутыкаюся менавіта з вуліцай у гонар Чорта. Цікава было б яшчэ даведацца пра паходжанне назвы Крыўцовы пасад. Раптам ад крывічоў))

P.S. Пра гэты пасад ведаў з 2009 г., калі быў на той жа канферэнцыі ў Віцебску, але прыгадаў толькі сёння, калі гартаў выніковы зборнік.

Новая міфалогія: Волат Волатавіч
akno
zmicierbielapol
Працягваем сачыць за новай гарадской міфалогіяй на прыкладзе Мінскага капішча. Сучаснае ўшанаванне валуна "Дзед" вартае асобнага даследавання. Але гаворка пойдзе не пра гэта. А пра дуб на беразе Свіслачы насупраць "Дынама". У чэрвені 2009 г. я пра яго пісаў. Гэты стары дуб расце ў ваколіцах былога "капішча", дрэва яшчэ памятае камень "Дзед" на сваім месцы. І, магчыма, дуб з той "пароды", што і быў шанаваны дуб на Мінскім капішчы.

no title

У пэўным сэнсе і мой допіс, хоць нічога там фактычна не прыдумана, адносіцца да сферы міфалагізацыі гэтага дрэва. Але цалкам  міф створаны тут: "Это дуб, которому я дал имя Волот Волотович. Он прямой потомок «Волота» – дуба, который рос на языческом капище в районе нынешней улицы Красноармейской. Сейчас там проходит русло реки Свислочь. Когда в конце XIX века капище было снесено по распоряжению православной церкви к 800-летию Крещения Руси, был срублен дуб. Желуди с Волота считались целебными: многие их собирали и хранили у себя, когда было нужно, размалывали, заваривали и пили от всяческих хворей. Когда сам волшебный дуб спилили, человек, который захотел посадить у себя на участке дуб, не поехал в лес, а посадил желудь от волшебного дуба. И вот так появился Волот Волотович. Люди до сих пор приходят к этому дубу – приносят конфетки, яблоки, камешки" (Создатель общественной инициативы «Городской Лесничий» Игорь Корзун).

Вось я чакаў, калі з'явіцца гэты міф, калі ён будзе сфармуляваны менавіта так. І дачакаўся)) Ужо бачыў допісы, што пра гэты дуб так распавядаюць на адпаведных экскурсіях. І калі І.Корзун, які сфармуляваў міф, яшчэ пакуль дадае, што гэта ён даў імя "Волат Волатавіч", то, пабачыце, як праз пэўны час будуць сцвярджаць, што ён так і зваўся. А ахвяраванні, сапраўды, я ўжо бачыў каля дуба. Як бачна, міф "Мінскага капішча" і адпаведны культ не проста жывы, але і развіваецца.

Маці Зямля / Жаміна
Tajmanava
zmicierbielapol


У папярэдніх допісах гаворка ішла пра вярхоўнага бога індаеўрапейцаў, які ўвасабляе неба (Бацька Неба). Адпаведна, лагічна бачыць у зямлі яго жаночую пару (Маці Зямля), што пацвярджае шматлікі матэрыял пісьмовых і этнаграфічных крыніц: гр. Гея/Хтонія (Зямля), Дэметра (Маці-Зямля), сканд. Ёрд (Зямля), лац. Тэлус, якую звалі Terra Mater (Маці Зямля), інд. Прытхіві/Pthvī Mātā (Маці Зямля), лат. Zemes māte (Маці Зямля), літ. Žemyna (ад слова žemė “зямля”) і інш.

Не з’яўляецца выключэннем і беларуская традыцыя. У беларускім фальклоры мы таксама бачым гэтую багіню, якую завуць Зямля ці Маці Зямля. Падобна на тое, што яна была самай шанаванай багіняй у нашай традыцыі, культ якой узыходзіць да часоў індаеўрапейскага адзінства.

У літоўскіх рэгіёнах Беларусі багіню Жаміну згадвалі яшчэ ў 1970-х гадах: “Žamyna mocina!”(Маці Жаміна).


Сучасны стод Жаміны, Літва

Чытаць болей...Collapse )


Бярэзіна
akno
zmicierbielapol
Здзейснілі з жонкай водную выправу па Бярэзіне "шляхам вікінгаў і Напалеона". Ад Студзёнкі да Барысава, што ў выніку атрымалася 25 км. У Студзёнцы і Брылях былі напалеонаўскія пераправы і вядомыя бітвы, на месцы якіх цяпер мемарыялы. У Брылях быў знойдзены і багаты скарб скандынаўскіх гасцей. Але сама Бярэзіна і наваколлі прыцягваюць не толькі гістарычным мінулым. Задавальненне ад прыроды не перадаць словамі. І ўздзеянне адпаведнае.



Чытаць болей...Collapse )

Бог / Гасподзь
Tajmanava
zmicierbielapol
У асяроддзі сучасных язычнікаў існуе стэрэатып, што словы “Бог”, “Гасподзь”, а таксама “гаспадар” у звароце да боства і іншыя падобныя словы і спалучэнні з’яўляюцца хрысціянскімі, ніколі не ўжываліся язычнікамі, адпаведна, не могуць ужывацца і сучаснымі язычнікамі ў сваіх практыках. Але, як часта здараецца, рэчаіснасць не заўсёды можа адпавядаць стэрэатыпам.

У папярэднім допісе ўжо ішла гаворка пра вярхоўнага бога, Дзіевас, у балцкай міфалогіі. Адзначалася, што Dyeus з’яўляецца адным з найбольш архаічных багоў, ушанаванне якога было вядома яшчэ праіндаеўрапейцам. Гэта быў вярхоўны бог, бог неба. Імя яго этымалагічна звязана з небам. Увогуле, яго імя замацавалася ў хрысціянскай тэрміналогіі (Deus, Dievas), ім называлі хрысціянскага бога.

Гэты вярхоўны бог быў вядомы і славянам, аднак ужо меў іншае імя – Бог. Тым не менш, тыпалагічна і функцыянальна ён адпавядае Дзіевасу. Але чаму славяне адмовіліся ад старажытнага праіндаеўрапейскага імя Dyeus для свайго вярхоўнага боства? Складанае пытанне, якое яшчэ патрабуе свайго адказу.



"Космас", Я.Драздовіч, 1943 г.

Чытаць болей...Collapse )

Вярхоўны бог: Дзіевас / Бог
Tajmanava
zmicierbielapol
Пачынаю серыю допісаў, якія будуць прысвечаны багам, якіх ушаноўвалі на землях Беларусі. Бо часта пытаюцца, а што ў нас было, калі не было таго, пра што звычайна ў сеціве пішуць. Каб не паўтарацца, буду збіраць паціху патрэбную інфармацыю. Неяк ужо рабіў допіс з разважаннямі пра Ярылу.

Адразу трэба падкрэсліць, што нельга казаць пра існаванне адзінага язычніцкага “беларускага” пантэона. Варта памятаць, што землі Беларусі, як кантактная балта-славянская зона, мелі пэўныя рэгіянальныя асаблівасці. Кожны рэгіён, племя маглі мець сваіх уласных багоў. Ці адзін і той жа бог у розных рэгіёнах, плямёнах, сацыяльных групах мог мець некаторыя адрозненні. Таксама вобраз аднаго боства ў межах адной сістэмы з цягам часу мог набываць новыя характарыстыкі, атрыбуты і функцыі.

Адпаведна, разглядацца будуць асобныя канкрэтныя звесткі пісьмовых і этнаграфічных крыніц пра багоў, якія дакладна былі вядомы на землях Беларусі, ці маглі быць вядомы з вялікай доляй верагоднасці. Ці ўтваралі яны адзіную сістэму, ці могуць яе ўтварыць – гэта іншае пытанне, якое будзе разглядацца асобна.

Вярхоўны бог: Дзіевас / Бог

Дзіевас, Дзіеўс, Дэйвс (Dievas, Dievs) – вярхоўны бог ­ у балцкай міфалогіі. Dyeus, Dyeus phter наогул з’яўляецца вярхоўным богам, ушанаванне якога было вядома праіндаеўрапейцам. Ён пасля быў вядомы не толькі сярод балтаў: Дзьяўс – бог неба ў ведыйскім грамадстве, Зеўс у грэкаў меў адно з імёнаў – Дый, рымскі Дэўс і інш.

Лічыцца ўвасабленнем светлага дзённага неба. У латышоў ён меў таксама імя Debestevs або Debess tevs – “бацька неба”, што пераклікаецца і з беларускім “Неба – бацька”. Ён бацька сыноў (літ. Dievo suneliai, лат. Dieva deli), з якімі звязаны індаеўрапейскі культ Блізнятаў (напрыклад, інд. Ашвіны, гр. Дыяскуры). Гэты культ, як і архаічны Блізнечны Міф, вядомы і беларусам.

Бог на гравюры Францыска Скарыны. Адпавядае тутэйшаму фальклорнаму вобразу.



Чытаць болей...Collapse )

?

Log in

No account? Create an account