?

Log in

No account? Create an account
Каля Упірэвічаў быў лекавы дуб
akno
zmicierbielapol
Упірэвічы слаўныя сваёй гісторыяй, але мы ведаем далёка не ўсе цікавыя старонкі мінулага вёскі. У красавіку 2009 года пашчасціла пазнаёміцца з мясцовым жыхаром Уладзімірам Сцяпанавічам Касьянавым, які нарадзіўся ў 1928 годзе. Ён распавёў пра адну невядомую раней цікавостку з вясковай гісторыі.
Уладзімір Сцяпанавіч прыгадаў, што калісьці на полі каля Упірэвічаў рос вялізны дуб, які ўшаноўваўся мясцовымі жыхарамі і лічыўся лекавым. Паводле ўспамінаў, дрэва маглі абхапіць толькі пяць чалавек. А гэта сведчыць пра даволі значны ўзрост дуба ў некалькі стагоддзяў! У сярэдзіне ствала была скразная выпаленая адтуліна, якая, відаць, утварылася ад удару маланкі. Як казаў Уладзімір Сцяпанавіч, яе памеры былі “метра два на два з палавінай”; два чалавекі маглі там прайсці і не закрануць сценкі.

Поле каля в. Упірэвічы Барысаўскага раёна. Магчыма, шанаваны лекавы дуб рос недзе тут.
Чытаць болей...Collapse )

Стаўры-гаўры ў замове?
дзед
zmicierbielapol
А вось, відаць, знайшоўся рэфлекс рытуальный формулы "стаўры-гаўры". Замова ад упуду, спужання з в. Цвеціна Мёрскага р-на:

Прачыстая Маці Багародзіца,
Дапамажы (імя) упуд адганяць.
На рацэ сяджу, на бягучую ваду гляджу.
На чыстую, на ўпудную.
Благаславі, Божа, узяць і мне (імя) раду даць.
Я, Найсвеншая Матка, на камяні сяджу,
На ўпудную ваду гляджу,
Шоўк вышываю, упуд замаўляю.
Маўры-гаўры. Фу-фу-фу.
Маўры-гаўры. Фу-фу-фу.
Маўры-гаўры. Фу-фу-фу.


Крыніца: Замовы Мн., 2009. С. 250 (№1164).


Стаўроўскія Дзяды ў сучаснасці


Каб жаданне спаўнялася
Tajmanava
zmicierbielapol
Яшчэ адно фальклорнае сведчанне пра казла/казу ў якасці ахвярнай жывёлы. Да таго ж, ахвяраванне адбываецца праз агонь.  А што цікава, гэтая архаічная рытуальная практыка занатавана ў наш час.
Каб жаданне спаўнялася
Трэба было спаліць кроў казы або казла ў поўню і сказаць пры гэтым:
Адна кроў бяжыць,
Другая попелам ляжыць.
Я, раб (раба) (імя) хачу (тое і тое).
Запісана ў в. Стары Свержань Стаўбцоўскага р-на. Крыніца: Замовы Мн., 2009. С. 471 (№2324).

Час дзеяння - поўня. Відавочна, каб усё спаўнялася. І гэта таксама адпавядае народным уяўленням пра тое, што перад поўняю самы лепшы час калоць кабаноў. Ды, ўвогуле, поўня лічыцца спрыяльным часам для шэрагу работ і назапашвання.

Нацыянальны стыль у савецкай архітэктуры
akno
zmicierbielapol
Падобныя дамы пасляваенных часоў можна сустрэць у розных гарадах. Гэтыя здымкі зрабіў з акна аўтобуса ў Новабеліцы (Гомель, вул. Ілліча). Такія ж дамы ёсць і ў Барысаве. Зацікавілі яны, як не цяжка здагадацца, арнаментамі на фасадзе.







На мой погляд, гэта даволі ўдалай спроба інтэграцыі арнаментаў у гарадскую прастору. Гэта ўдалая спроба пераносу арнаментаў з ручнікоў і строяў у архітэктуру, з тканіны - у камень. Вось сучасных удалых прыкладаў я так адразу і не магу прыгадаць. Тое, што бачыў раней, выглядала даволі прымітыўна і не ў тэму. Відавочна, што ўвагу сучаснага дызайнера прыцягвае вырваны з кантэксту сімвал/набор сімвалаў, але ігнаруецца структура, агульная кампазіцыя арнаменты. Пра гэта ці забываюць, ці ігнаруюць, бо лічаць неважным, ці проста не ведаюць. Таму арнаменты і выглядаюць чужымі, не ўпісваюцца ў архітэктуру.


А вось на гэтых дамах савецкіх часоў арнамент выглядае даволі арганічна. Па-першае, мы бачым цэльную кампазіцыю, а не асобныя вырваныя знакі. Па-другое, бачна, што аўтар ведаў пра агульную структуру, якая была адаптавана пры пераносе з тканіны на цэглу. Па-трэцяе, арнаменты на сваім месцы, захавана прасторавая арыентацыя, як на строях і ручніках. Па-чацвёртае, захаваны традыцыйныя колеры - чырвоны-шэры(белы).

Арнаментаваны пояс ідзе пад дахам - гэта як пас геаметрычнага арнаменту на каўняры. Чырвоныя лініі на ўзроўні паверхаў - як чырвоныя палоскі на плячах, рукавах, фартухе.


Раней думаў, што немагчыма карэктна перанесці арнаменты з ткацтва ў архітэктуру фасадаў. Але ж не. Магчыма. Іншае пытанне - ці патрэбна? У любым выпадку мы маем прыклад адаптацыі і выкарыстання традыцыйных формаў у гарадской прасторы.


Купальская абрадавая дзея “Барана”
Tajmanava
zmicierbielapol
Што такое купальскі абрад "Барана", "Біцьцё бараны"? Што, як і навошта робяць? І чаму барана? Падсумаваў вядомыя звесткі.

***

“Барана”, “Біць барану” – гэта калектыўнае абрадавае дзеянне, якое заключаецца ў адначасовым выкананні рознасезонных каляндарна-абрадавых, а таксама сямейна-абрадавых песень. Найбольшая колькасць запісаў адносіць “Барану” у лік купальскіх абрадавых дзеянняў. На сёння вядомы некалькі геаграфічных кропак існавання “Бараны”: у яе траецка-купальскім прымеркаванні (Манастыршчынскі раён Смаленскай вобласці, Шклоўскі раён Магілёўскай вобласці), у купальскім прымеркаванні (Докшыцкі, Полацкі і Ушацкі раёны Віцебскай вобласці, Кармянскі раён Гомельскай вобласці), у жніўным прымеркаванні (Круглянскі раён Магілёўскай вобласці, Духаўшчынскі раён Смаленскай вобласці). “Бараной” завяршаецца купальскае святкаванне, калі песні спяваюць ля вогнішча.
Чытаць болей...Collapse )

Дзесяць адметных святых крыніц Беларусі
akno
zmicierbielapol
Як і ў выпадку са святымі камянямі складана вызначыць ступень адметнасці для святых крыніц, бо кожная з іх унікальная і значная для сваёй мясцовасці. Яны ўсе маюць сакральны статус і вада лічыцца гаючай, лекавай. Таму наступны спіс мае ў пэўным сэнсе ўмоўны характар. Паспрабаваў вылучыць святыні ў сукупнасці з іншымі прыкметамі.

1. Сіні Калодзеж ля в. Кліны каля Слаўгарада.

Гэта найбуйнейшая на Усходне-Еўрапейскай раўніне крыніца з патокам ўзыходзячага тыпу. Вада б'е з глыбіні 150-200 метраў. Калісьці крыніца, як гейзер, выкідвала ваду на вышыню роста чалавека. Не дзіўна, што такі ўнікальны прыродны аб'ект стаў значным культавым цэнтрам. Сёння на святкаванне Макавея (Мядовы Спас) 14 жніўня збіраюцца тысячы наведвальнікаў. З-за непрадуманасці дзеянняў людзей у час наведвання і дзейнасці вакол крыніцы гэты ўнікальны помнік пад пагрозай.

Здымак http://livingheritage.by

Чытаць болей...Collapse )

 

Плошча Перамогі ў Брэшыі (Piazza della Vittoria)
akno
zmicierbielapol
Плошча Перамогі ў Брэшыі, пабудаваная ў перыяд паміж 1927 и 1932 гадамі, паўстала высілкамі лідара італьянскай архітэктуры часоў Мусаліні Марчэла П'ячэнціні.

Канфігурацыя плошчы нагадвае літару L. Для будаўніцтва, праўда, знеслі частку старога горада. Будынкі грунтуюцца на традыцыях розных гістарычных стыляў. Цэнтральным будынкам плошчы з'яўляецца пошта і тэлеграф.


Чытаць болей...Collapse )

Дзесяць адметных сакральных валуноў Беларусі
akno
zmicierbielapol
Неяк з'явілася думка скласці свой спіс адметных і вядомых сакральных камянёў Беларусі. Справа складаная, бо святых валуноў даволі багата, ды кожны камень унікальны, значны для сваёй зямлі і тых людзей, што там жывуць і ўшаноўваюць святыню. Тым не менш, вось такі спіс у мяне атрымаўся.

1. Сцёп-камень каля в. Баяры Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.

Гэта наш сімвалічны Сусветны Слуп у цэнтры свету каля вытокаў Вяллі і Бярэзіны. Пракаветны камень на водападзеле басейнаў Чорнага і Балтыйскага мораў - увасабленне нябеснай гары, з якой сцякаюць рэкі. Сёння ў вёсках у ваколіцах камяня захоўваецца абрад “Стаўроўскія Дзяды”, які звязаны з паданнем пра стварэнне свету і паходжаннем тутэйшых людзей.


Здымак з парталу vialejka.info

Чытаць болей...Collapse )

Крывы вечар
akno
zmicierbielapol
У Крывыя вечары госці ходзяць па зямлі


Камень з “чашай” каля Новага Янчына
akno
zmicierbielapol
Пра вынікі адной з вандровак мой артыкул у краязнаўчай газеце "Гоман Барысаўшчыны":
Зміцер Скварчэўскі. Камень з “чашай” каля Новага Янчына // Гоман Барысаўшчыны. – 2017. №10 (223). – С. 5.

***

У ваколіцах вёскі Новае Янчына выяўлены цікавы камень з чашападобным паглыбленнем. Валун знаходзіцца побач з палявой дарагой пад старым дубам у 50 м на усход ад стараверскіх могілак. Камень мае памеры: вышыня – 46 см, даўжыня – 150 см, шырыня – 90 см.


IMG_1890.JPG

Чытаць болей...Collapse )